Beheersing over vakinhoudelijke kennis/vaardigheden
 

Ik beheers de vakinhoudelijke kennis en vaardigheden van mijn vakgebied volledig en blijf mij actief verdiepen in relevante ontwikkelingen binnen het wiskundeonderwijs. Hoewel de lesmethode een stevige basis biedt, hanteer ik deze flexibel en niet als dwingende leidraad. Waar nodig wijk ik bewust af van het boek, zowel op klassenniveau als voor individuele leerlingen, en ontwikkel ik aanvullend of vervangend lesmateriaal wanneer dat beter aansluit bij de leerbehoefte.

Bewijs: Ik ontwerp zelfstandig lesmateriaal dat de methode aanvult en verrijkt. Daarbij sluit ik bewust aan bij de belevingswereld van leerlingen. Wiskunde wordt voor veel leerlingen snel abstract; door variabelen en letters te vervangen door herkenbare en concrete voorbeelden zoals een appel, een pizza of geldbedragen, wordt de stof begrijpelijker en tastbaarder. Bij grotere vraagstukken kies ik onderwerpen die aansluiten bij interesses van leerlingen, zoals sport, actualiteiten of alledaagse situaties. Hierdoor hebben leerlingen sneller een beeld bij de opgave, zijn zij gemotiveerder en lukt het hen vaker om tot een oplossing te komen. Een concreet voorbeeld hiervan is dat ik voor 4 havo, in plaats van een standaard methodetoets, zelf een toets heb ontwikkeld met contextopgaven rondom een café, voetbalwedstrijden en andere herkenbare situaties.

Een bijzonder voorbeeld van mijn vakinhoudelijke flexibiliteit is de begeleiding van Abdallah, een braille leerling. Om wiskunde voor hem toegankelijk te maken, heb ik mijn lessen volledig moeten herzien. Door intensieve 1-op-1 begeleiding en het volgen van specifieke trainingen over braille-onderwijs, heb ik tastbare hulpmiddelen ingezet, zoals een assenstelsel met touwtjes en punaises en voelbare (ruimte)figuren. Ik heb zelf opdrachten en toetsen omgezet naar braille en weloverwogen keuzes gemaakt in de exameneisen om het leerdoel haalbaar en relevant te houden. Mede door mijn ervaring met Abdallah heeft Joyce mij gevraagd of ik dit jaar Aro, een zeer slechtziende jongen, les wil geven. Aro krijgt daarnaast coaching van Daphne en extra wiskunde van Paul. Wekelijks hebben we contact met elkaar over de voortgang van Aro.

Om mijn eigen niveau scherp te houden, evalueer ik toetsen voor de bovenbouw en doe ik ieder jaar zelf het havo en/of vwo examen. Verder doe ik dit onder andere door het (online) oplossen van wiskundige vraagstukken en door het aanschaffen van literatuur/boeken over wiskunde. Zo blijf ik me interesseren voor het vak.

Pepijn: Duidelijk is dan ook dat Niels ver boven de wiskunde inhoud van de onderbouw staat, aangezien hij ook leerlingen in 4 lesgeeft en leerlingen in 4 en 5 havo extra hulp biedt.

Edwin: Niels heeft zich de afgelopen jaren onmisbaar gemaakt als bron van kennis in de havo onderbouw. 

Werken vanuit leerdoel-denken

In mijn lessen werk ik doelgericht met zowel korte- als lange termijn leerdoelen. Ik ben me ervan bewust dat een klas geen homogene groep is en breng daarom accentverschillen aan bij de leerlijnen. Door onder andere regelmatig feedback te vragen, de leerlingen te observeren, veel verdiepende vragen te stellen en de leerling hardop na te laten denken monitor ik actief het leerproces en pas ik mijn onderwijs aan waar nodig.

Bewijs: Ik vertaal leerdoelen naar verschillende niveaus zodat dit aansluit bij de leerlingen, ongeacht of zij uitdaging en/of ondersteuning nodig hebben. Geïnspireerd door de BTC-methodiek (Building Thinking Classrooms) bied ik opdrachten aan op drie niveaus: mild, medium en spicy. De leerling mag hierbij zelf de keuze maken op welk niveau ze de opdrachten maken. Dit kan en mag elke les weer een ander niveau zijn. Ik monitor en stuur dit proces wel actief, zodat elke leerling genoeg uitdaging krijgt en daarnaast probeer ik hiermee het eigenaarschap te vergroten.

Bij de start van een nieuw onderwerp activeer ik doelbewust de voorkennis om het persoonlijke startpunt van elke leerling te bepalen. Door mijn ervaring in 4 havo en de begeleiding van leerlingen in 5 havo, heb ik een scherp beeld van de doorlopende leerlijn en de eisen die op de lange termijn aan hen gesteld worden. Doordat ik hierdoor goed op de hoogte ben van de lange termijn leerdoelen, kan ik mijn korte termijn leerdoelen hierop aanpassen. Dit komt er in de praktijk vaak op neer dat ik meer aandacht en tijd steek in de onderwerpen die later nog veelvuldig terugkomen. Het is hierbij niet zo dat andere onderwerpen minder belangrijk worden.

Formatief handelen

Mijn rol in de klas verschuift steeds meer naar die van een coach. In deze rol streef ik ernaar dat leerlingen niet enkel passief lesmateriaal van mij overgedragen krijgen, maar actief betrokken worden bij hun eigen leerproces en ontwikkeling. Hierdoor groeit niet alleen hun betrokkenheid bij de vakinhoud, maar ook hun zelfstandigheid om te leren en verantwoordelijkheid te voelen voor hun eigen leerproces.

Bewijs: In plaats van direct antwoorden te geven, begeleid ik leerlingen door het stellen van prikkelende vragen. Ik creëer situaties waarin zij zelf tot inzichten komen, waarbij de BTC-aanpak, een centrale rol speelt. Deze formatieve werkwijze zorgt ervoor dat elke leerling zich gezien voelt in zijn of haar eigen leerproces. Ik zet daarnaast diverse activerende werkvormen in die leerlingen motiveren en hen stimuleert om zelf na te denken en hun voortgang inzichtelijk te maken, zonder dat daar direct een cijfer aan gekoppeld hoeft te zijn.

Pepijn: Als ik langs het lokaal van Niels loop zie ik dat hij gebruik maakt van verschillende werkvormen. Directe instructie, BTC, werken in groepjes, expert-vorm en les buiten het lokaal (verschillende wiskundige objecten meten bijvoorbeeld) zie ik meermaals voorbijkomen.